("නොබැඳුනු මනසක විත්ති" විශේෂාංගය තුළින් මා උත්සාහ කරන්නේ මගේ වෘත්තීය සායනික පරිසරය තුළ දිනපතා මා අත්විඳින, ඩිමෙන්ෂියාව සහ ආශ්රිත තත්ත්වයන් සමඟ ජීවත්වන සේවාලාභීන්ගේ සැබෑ අත්දැකීම් ඔබ සමඟ බෙදාහදා ගනිමින් ප්රජා දැනුවත්භාවය සහ ධෛර්යය ලබා දීමටයි.)
ඇයට අපි ජේන් (Jane) කියමු. වයසින් අවුරුදු හතළිස් නමයක් වන ඇය, මනෝවිද්යාව පිළිබඳ විශේෂ උපාධියක් හිමි, කලකට පෙර ගුරුවරියක් ලෙස තරුණ දරුවන් පිරිසකට අනාගතයට මඟපෙන්වූ, අද වන විට පිළිකාවක අතුරුඵල සමඟ සටන් වදින සිත ශක්තිමත් කාන්තාවකි.
පාසල් කාලයේ හමුවූ පෙම්වතා (High School Crush), පසුව සැමියා බවට පත්වූ, අද දවසේ සැමියා මෙන්ම ප්රධාන සාත්තු සේවකයාද වන ෂෝන් (Sean) සමඟ සෞඛ්ය අභියෝග රැසක් මධ්යයේ ජීවත්වන ඉතාම ප්රියමනාප, සරල සහ සමාජශීලී කාන්තාවකි.
ඇය අප වෙත සම්බන්ධ වන්නේ EOD (Early Onset Dementia - Frontotemporal Dementia / FTD) තත්ත්වය සමඟ ජීවත්වන සේවාලාභිණියක ලෙස සතිපතා චිකිත්සීය උපකාර ලබාගැනීමටයි.
EOD තත්ත්වය තිබුණද තවමත් කතාබහ කිරීමට සහ තීරණ ගැනීමට මනා හැකියාවක් ඇති ඇය, නවීනතම ඉලෙක්ට්රොනික රෝද පුටුවකින් ගමේ බස් රථයෙන් අපේ වැඩසටහන් වෙත පැමිණෙන්නේ පිළිකා ප්රතිකාර නිසා ඇතිවන වෙහෙසකාරී අපහසුතා මධ්යයේය.
උණුසුම් දිනක අනපේක්ෂිත සංවාදය
එදින රෝහල වෙත ගොස් පිළිකානාශක ඖෂධ (Chemotherapy) ලබාගෙන පැමිණි ජේන්, උදරයට සවි කර ඇති බටයක් (Feeding Tube) ඔස්සේ දියරමය දිවා ආහාරය ලබාගත්තාය.
"අද නම් හරිම මහන්සියි මහේෂ්, මේ රස්නේ හරි අමාරුයි..." දිවා විවේකයේදී ඇය පැවසුවාය.
"මටත් අද නම් හරි අපහසුයි. ඒකනේ මම කියන්නේ හැමදාම වින්ටර් (Winter) සීතල තිබුණා නම් කොයිතරම් හොඳද කියලා!" මා විහිළුවෙන් මෙන් පිළිතුරු දුන්නේ ඇය තුළ සැඟවුණු වෙනත් කතාවක් ඇත්දැයි විමසමිනි.
"අනේ මන්දා මහේෂ්, රස්නේ ගැන මම කතා කරන්න තෝරාගෙන තියෙන්නේ හරිම එක්කෙනානේ! අනෙක් හැමෝම රස්නේ සැපයි කියද්දී මර සීතල සැපයි කියන ඔයාව!... ඒක නෙවෙයි, මට ඔයත් එක්ක ටිකක් වෙනම කතා කරන්න පුළුවන්ද?"
"අනිවාර්යයෙන්ම ජේන්, විනාඩි පහකින් මගේ කාමරයට එන්න."
කාර්යාල කාමරයේ දොර විවර වූ විගස විදුලි රෝද පුටුව වේගයෙන් ඉදිරියට ගත් ජේන් කතාව ආරම්භ කළාය.
"මම එයාට පණටත් වඩා ආදරෙයි... ඒත්..."
"මහේෂ්... ඔයා දන්නවනේ ෂෝන් මට කොයිතරම් ආදරේද කියලා. එයා මා වෙනුවෙන් කරන කැපකිරීම් ඔයා දකිනවානේ..."
"ඔව් ජේන්, අපි හැමෝම ඒක දන්නවා. ඇයි ඔයාට ඒ ගැන කතා කරන්න හිතුනේ?"
"ඔව් අනේ... මට එයා නැතුව බෑ. එයා තමයි මගේ පණ මේ වනතුරු රැකගන්න උදව් වුණු මගේ දේව කුමාරයා... එයා හරිම හොඳයි... මට පුදුම ආදරෙයි... ඒත්... ඒත්..."
කෙළින්ම මගේ දෙනෙත් දෙස බලාගෙන කතා කළ ජේන් එකවරම බිම බලාගත්තාය. කටහඬේ තිබූ උණුසුම හා ප්රාණවත් බව අඩුවී ගියේය.
"කියන්න ජේන්, මම ඔයාට සවන් දෙනවා."
"මහේෂ්... මට මේ ළඟක ඉඳන් රෑට පුදුම තරහක් එනවා. කිසිම හේතුවක් නෑ. ෂෝන් ඇඳේ පැත්තකට වෙලා සනීපෙට නිදාගන්නවා. මට නින්ද යන්නේ නෑ. ඒ අස්සේ ෂෝන් ගොරවන්න ගත්තම..."
ජේන් කතාව නැවැත්තුවාය. මුහුණ සම්පූර්ණයෙන්ම අඳුරු වළාවකින් වැසී ගියේය. රෝද පුටුවේ අමුණා තිබූ ඇගේ සහන සෙල්ලම් තාරාවා (Emotional Support Plush Toy) තුරුළු කරගනිමින් ඇය ඉකිබිඳ හඬන්නට වූවාය.
ඇයට හඬන්නට මොහොතක් ලබාදී මා ඇය අසලම රැඳුණෙමි.
භයානක චිත්තවේගයේ හෙළිදරව්ව
හැඬීම නතර කළ ජේන් ඉතා රළු සහ බරපතළ හඬකින් කියාගෙන ගියාය:
*"ඔයා දන්නවද මහේෂ්... මට හිතුණා අර ගොරවන ෂෝන්ගේ මුහුණ උඩට කොට්ටයක් තියලා, හිර කරලා එයාගේ ජීවිතේ නැති කරන්න!
මට හිතාගන්න බෑ මට ඇයි එහෙම හිතුණේ කියලා! ඒ ක්ෂණිකයෙන්ම මට මතක් වුණා ඒ මගේ ආදරණීය සැමියා, මගේ රත්තරං නේද කියලා! මම හිත තද කරගෙන ඇඳේ අනෙක් පැත්තට හැරිලා නිදාගන්න හැදුවත් ඒ දුක සහ බය මට නින්දක් දුන්නේ නෑ..."*
මෙය ඉතා බරපතළ මෙන්ම සායනිකව ක්ෂණික මැදිහත්වීමක් අවශ්ය මොහොතක් විය.
මා වහාම ක්රියාත්මක වී ජේන්ගේ ඩිමෙන්ෂියා විශේෂඥ වෛද්යවරයා, ප්රජා සෞඛ්ය කණ්ඩායම සහ ඖෂධවේදියා සම්බන්ධීකරණය කරමින් ඖෂධ මාත්රාවල සංශෝධනයක් හා ක්ෂණික සායනික සහන සැලැස්මක් සකස් කළෙමි.
"මහේෂ්... මම සතුටු වෙනවා මම මේ දේ ඔයාට කියපු එක ගැන. ගෙදර යන්න කලින් ෂෝන්ට කතා කරලා මේ ගැන කියන්න. එයා ඒක දැනගෙන ඉන්න එක අපි දෙන්නටම ආරක්ෂාවක්." ගමේ බස් රථයට නැගෙමින් ජේන් සැනසුම් සුසුමක් හෙළුවාය.
සායනික විවරණය: Frontotemporal Dementia (FTD) සහ ඖෂධීය බලපෑම
- FTD සහ ක්ෂණික චිත්තවේගීය වෙනස්කම්:
- පිළිකානාශක ඖෂධ සහ නිර්වින්දනයේ (Anesthesia) බලපෑම:
- පවුලේ සාමාජිකයන් සහ සාත්තු සත්කාරකයින්ට පණිවිඩය: