("නොබැඳුනු මනසක විත්ති" විශේෂාංගය තුළින් මා උත්සාහ කරන්නේ මගේ වෘත්තීය සායනික පරිසරය තුළ දිනපතා මා අත්විඳින, ඩිමෙන්ෂියාව සහ ආශ්රිත තත්ත්වයන් සමඟ ජීවත්වන සේවාලාභීන්ගේ සැබෑ අත්දැකීම් ඔබ සමඟ බෙදාහදා ගනිමින් ප්රජා දැනුවත්භාවය සහ ධෛර්යය ලබා දීමටයි.)
අඟහරුවාදා දිනයක, උදේ වරුව නිවාඩු ලබා සිටියද ආයතනයේ හවස්වරුවේ සාදයකට අවශ්ය අඩුමකුඩුම බඩු මල්ලක් භාරදීමට මා ආයතනයට ගියෙමි. බඩු මල්ල මිතුරියට දී පිටවෙන්නට සැරසෙද්දී මා එනතුරු මඟ බලාගෙන සිටියේ වෝල්ටර් — අපි හැමෝම ආදරයට කියන "වොලී" ය.
සුදු දිගු රැවුලත්, හැඩට ගොතන ලද කොණ්ඩයත්, පරණ කව්බෝයි හැට් (Cowboy Hat) එකත්, අඩි හතකට කිට්ටු උසැති දැවැන්ත දේහයත් නිසා දුර තියාම හඳුනාගත හැකි වෝල්ටර්, අතීතයේ ඇල්බර්ටාවේ අශ්ව ධාවන ශූරයෙකි. ඔහුගේ ආදරණීය බිරිඳ ලෝරි (අවු. 65), විශ්රාමික විශේෂ අධ්යාපන සහායිකාවකි. අද වන විට ඩිමෙන්ෂියා තත්ත්වය සමඟ ජීවත්වන ඇය, මාර්තු මාසයේදී අපේ චිකිත්සීය වැඩසටහනට එක්වූයේ වොලීගේ කැපවීමෙනි.
"මහේෂ්, අර බ්රෙක්ෆාස්ට් වැඩේ සාර්ථකයි!"
වොලී මා හමුවීමට මඟ බලාගෙන සිටියේ සුවිශේෂී ආරංචියක් පවසන්නටය.
"වොලී, මොකක්ද අර හරිගියා කිව්ව වැඩේ?" මා කුතුහලයෙන් ඇසුවෙමි.
"අර බ්රෙක්ෆාස්ට් වැඩේ! අර ඔයා කිව්වේ ඩොන් විලියම්ස්ගේ සින්දු දාලා බලමු කියලා... හැමදාම මට උදේට එයත් එක්ක යුද්ධ කරන්න වුණේ ඔය ප්රශ්නෙටනේ. 'පස්සේ කන්නම්' කියා කියා දවල් දෙක වෙනකම් නිදාගන්න කෙනා, ඔයා කිව්ව විදියට ඩොන්ගේ සින්දුවක් දාලා මම කෑම මේසයට වාඩිවුණාම, මෙන්න එනවා පිජාමා එකෙන්ම! මූණේ හිනා පිරිලා... මට ඒ සතුට මෙහෙම කියන්න බෑ මහේෂ්!"
කොයිතරම් හැඩිදැඩි දේහයක් තිබුණද, ආදරණීය හදවතක් තිබූ ඒ සද්දන්ත මිනිසාගේ ඇසට සතුටු කඳුළු උනනු මට පෙනුණි.
ගැටළුව සහ සායනික නිරීක්ෂණය
පසුගිය මාස ගණනාවක් පුරා ලෝරි උදේ ආහාරය ගැනීම මුරණ්ඩු ලෙස ප්රතික්ෂේප කළාය. උදෑසනින්ම ආහාර ගන්නැයි බල කිරීම ඇයට මහත් පීඩාවක් වූ අතර, වොලීටද එය දවස ආරම්භයේදීම මහත් මානසික බරක් විය. ආහාර වර්ග වෙනස් කිරීම, කාලසටහන් වෙනස් කිරීම වැනි සාමාන්ය උපදෙස් රැසක් ලබාදී තිබුණද ගැටළුව විසඳී නොතිබුණි.
කෙසේ වෙතත්, දිවා කාලයේ අපේ වැඩසටහනේදී ඇය ආහාර ගන්නා ආකාරය නිරීක්ෂණය කිරීමේදී එක් විශේෂත්වයක් හඳුනාගන්නට ලැබුණි: ඇය ප්රිය කරන සංගීත ඛණ්ඩයක් වාදනය වන විට ඇය ඉතා සතුටින් හා රුචියෙන් ආහාර ගන්නා බවයි.
ඇගේ ජීවිත කතාව (Life Story) අධ්යයනය කිරීමේදී තවත් අපූරු කරුණක් හෙළි විය. වයස විසි ගණන්වලදී අශ්ව තරඟ දිනා කෙල්ලන් පිරිවරා සිටි කඩවසම් වොලීව ලෝරි ආදරයෙන් දිනාගත්තේ සංගීතය හරහාය. රැකියාව නිමවී හවස් වරුවේ ප්රදේශයේ පැරණි ආපනශාලාවක (Rustic Diner) අඳුරු කෙළවරක පිහිටි දැව මේසයේ වාඩිවී රස කෑම කමින්, ඩොන් විලියම්ස්ගේ (Don Williams) කන්ට්රි සංගීතය අසමින් ගතකළ ආදරණීය අතීතය ලෝරිගේ යටිසිතේ නොමැකී තිබුණි.
චිකිත්සීය විසඳුම: මතකයන් ජීවමාන කිරීම (Sensory & Environmental Adaptation)
ලෝරිගේ උදේ ආහාර අර්බුදයට විසඳුම් ලෙස අප සකස් කළ නිර්මාණශීලී සැලසුම මෙසේය:
- පරිසරය වෙනස් කිරීම (Environment): කෑම මේසයේ දමා තිබූ සීතල ප්ලාස්ටික් ආවරණය ඉවත් කර, ඇය ප්රිය කළ පැරණි දැවමය ස්වභාවය (Wood texture) දැනෙන පරිදි සකසා, කෑම කාමරයේ කෙළවරකට මේසය ගෙන යාම.
- ආලෝකකරණය (Lighting): තද විදුලි ආලෝකය වෙනුවට පැරණි ආපනශාලාවක මෙන් උණුසුම් අඳුරු කහ පැහැති මෘදු ආලෝකයක් (Warm Dim Light) ලබාදීම.
- සංගීතමය උත්තේජනය (Music Therapy): උදෑසන කෑම සූදානම් කර මේසයට බෙදා, ඇගේ ප්රියතම ගායක Don Williams ගේ ගීත කැසට් පටය වාදනය කිරීම. (ඇයට කෑමට එන්නැයි බල නොකිරීම හෝ ඇඳෙන් නැගිටුවීමට උත්සාහ නොකිරීම).
ප්රතිඵලය: ආදරණීය අතීතයට පාලමක්
"දැන් මම කරන්නේ උදේට කෑම ලෑස්ති කරලා මේසයට බෙදලා අර කැසට් එක දාන එක විතරයි. මම මුකුත් කියන්නේ නෑ, නැගිට්ටවන්නෙත් නෑ. ටික වෙලාවක් යද්දී පිජාමා එක පිටින්ම කෙල්ල හිනාවෙවී එනවා.
කෑම කාලා තවත් පැයක් විතර මාත් එක්ක පරණ කතා කියවනවා. මගේ ලෝරිව මට ආයෙත් හම්බවුණා මහේෂ්. දැන් හැමදාම උදේට අපි දෙන්නා ආයෙත් ඩේටිං (Dating) කරනවා වගේ දැනෙන්නේ!"
ඩිමෙන්ෂියාව සමඟ ජීවත්වන ආදරණීයයන් ආහාර ප්රතික්ෂේප කරන විට, ඔවුන්ට බලහත්කාරයෙන් කැවීමට උත්සාහ කරනවාට වඩා, ඔවුන්ගේ අතීත රුචිකත්වයන්, සංගීතය සහ හුරුපුරුදු උණුසුම් මතකයන් උපයෝගී කරගෙන පරිසරය සකස් කිරීමෙන් අතිශය සාර්ථක හා මානුෂීය ප්රතිඵල ලබාගත හැකි බවට ලෝරි සහ වොලීගේ කතාව කදිම සාක්ෂියකි.