2. ෆයිබ්රො වේදනාව
තමන්ට හෝ තමන්ගේ ආදරණීය කෙනෙකුට යම් සෞඛ්ය ගැටලුවක් ඇති වූ විට පමණක්, සෞඛ්යය පිළිබඳව වැඩිදුර දැනුවත් වීමට උනන්දු වන සමාජයක අපි ජීවත් වෙනවා. ඒ නිසාම තවමත් ලංකාවේ එතරම් ප්රචලිත නොවූ, හඳුනා නොගත් නිසා ඇතැම් අය දිගු කාලයක් විඳවන ෆයිබ්රොමයැල්ජියා (Fibromyalgia) ගැන කතා කිරීම වැදගත්.
පසුගිය ලිපියෙන් අපි ෆයිබ්රොමයැල්ජියා තත්ත්වය සහ එහි පොදු ලක්ෂණ ගැන කෙටි හැඳින්වීමක් කළා. අද අපි ටිකක් ගැඹුරට යන්නේ එහි ප්රධානතම සහ බොහෝ දෙනෙකුට වඩාත් අපහසුකාරී ලක්ෂණය වන වේදනාව ගැනයි.
ෆයිබ්රොමයැල්ජියා වේදනාව
බොහෝ සෞඛ්ය ගැටලු සහ රෝග තත්ත්ව සමඟ වේදනාවක් අත්විඳීමට සිදුවෙනවා. සමහර විට එය දණහිසක, උරහිසක, හිසේ හෝ උදරයේ වැනි පැහැදිලි ස්ථානයකට සීමා වූ වේදනාවක් වෙන්න පුළුවන්.
නමුත් ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ඇතිවන වේදනාව ඊට වඩා වෙනස්. එය ශරීරයේ දෙපසටම, ඉහළ සහ පහළ කොටස්වලට මෙන්ම කොඳු ඇට පෙළ ආශ්රිතවද පැතිර යා හැකියි. වේදනාව නිරන්තරයෙන් එකම මට්ටමක නොතිබෙන්න පුළුවන්. සමහර දිනවල අඩු වුණත්, තවත් දිනකදී හදිසියේම වැඩි විය හැකියි. වේදනාව ඇති ස්ථානද කාලයෙන් කාලයට වෙනස් වෙන්න පුළුවන්.
තවත් අපහසුකාරී කරුණක් වන්නේ, සාමාන්යයෙන් වේදනාවක් ඇති නොකරන සුළු ස්පර්ශයක් පවා මෙහිදී දැඩි වේදනාවක් ලෙස දැනෙන්නට පුළුවන් වීමයි. ඇතැම් අවස්ථාවල ඇඳුමක් ශරීරයට ස්පර්ශ වීම පවා අපහසු අත්දැකීමක් වෙන්න පුළුවන්.
මෙවැනි පුළුල් වේදනාවක් මාස ගණනාවක්, ඇතැම් විට වසර ගණනාවක් පවතින්නට පුළුවන්. ෆයිබ්රොමයැල්ජියා හඳුනාගැනීමේදී මාස තුනක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් පවතින පුළුල් වේදනාව පිළිබඳව විශේෂ අවධානයක් යොමු කරනවා.
මෙම වේදනාව හැමවිටම එකම ආකාරයට දැනෙන්නේ නැහැ. සමහර විට ශරීරය ඇතුළටම දැනෙන ගැඹුරු, නිරන්තර වේදනාවක් විය හැකියි. තවත් අවස්ථාවක තියුණු වේදනාවක්, පේශියකට උල් ආයුධයකින් අනිනවා වැනි හැඟීමක්, හෝ උණ හෙම්බිරිස්සාවක් ඇති වූ විට දැනෙන ඇඟපත රුදාවක් වැනි වේදනාවක් ලෙසත් දැනෙන්න පුළුවන්.
තවත් විශේෂ කරුණක් වන්නේ මෙම වේදනාවට බලපාන සාධක පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වීමයි. සුළු ශාරීරික වෙහෙසක්, මානසික ආතතිය, හිතේ ඇතිවන කලබලකාරී තත්ත්වයක්, නින්දේ ගැටලු සහ සමහර අවස්ථාවල කාලගුණයේ වෙනස්වීම් පවා වේදනාව වැඩි කිරීමට හේතුවක් විය හැකියි.
ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ඇතිවිය හැකි වේදනාවේ ස්වභාවයන් කිහිපයක් අපි දැන් බලමු.
🌿 දේහය පුරා පැතිරෙන පේශි වේදනාව
ශරීරය පුරාම ගැඹුරු, තද සහ රිදුම් දෙන වේදනාවක් ඇති වීම මෙහිදී බහුලව දකින්න පුළුවන්. එය පේශිවලට පමණක් සීමා නොවී, පේශි හා සම්බන්ධ අනෙකුත් පටක ආශ්රිතවද දැනෙන්න පුළුවන්.
කෙනෙකුට මුළු දවසම ඇඟපත රිදෙනවා වගේ දැනෙන්න පුළුවන්. තවත් කෙනෙකුට එක් දිනක උරහිස් සහ බෙල්ල ආශ්රිතව වැඩි වේදනාවක් තිබුණත්, ඊළඟ දවසේදී කකුල් හෝ පිටුපස ප්රදේශය වැඩිපුර රිදෙන්න පුළුවන්.
🌿 සන්ධි ආශ්රිත වේදනාව
විශේෂයෙන් උදෑසන අවදි වූ විට හෝ දිගු වේලාවක් විවේකයෙන් සිටීමෙන් පසු සන්ධි ආශ්රිත වේදනාවක් සහ තද ගතියක් දැනෙන්න පුළුවන්.
මෙහිදී වේදනාව තිබුණත්, සන්ධියට සැබෑ තුවාලයක් හෝ පටක හානියක් ඇති බවක් අනිවාර්යයෙන්ම අදහස් කරන්නේ නැහැ. ඒ නිසා සන්ධි වේදනාවක් තිබුණා කියලා එය සන්ධියේම රෝගයක් ලෙස තනිවම හඳුනාගැනීම සුදුසු නැහැ.
🌿 ඇලෝඩීනියා (Allodynia)
මේක ෆයිබ්රොමයැල්ජියා වේදනාවේ ඉතාමත් අපහසුකාරී ස්වභාවයක්.
සාමාන්යයෙන් වේදනාවක් ඇති නොකරන ස්පර්ශයක්, ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ජීවත් වන කෙනෙකුට වේදනාවක් බවට පත්වෙන්න පුළුවන්.
උදාහරණයක් විදියට, වෙනදා කිසිම ගැටලුවක් නැතිව ඇඳුමක් අඳින කෙනෙකුට, පසුව එම ඇඳුම ශරීරයේ ස්පර්ශ වීම පවා වේදනාකාරී අත්දැකීමක් වෙන්න පුළුවන්. කෙනෙකුගේ අතක් සැහැල්ලුවෙන් ශරීරයේ තැබීම පවා දැඩි වේදනාවක් ඇති කරන්න පුළුවන්.
🌿 හයිපර්ඇල්ජීසියා (Hyperalgesia)
මෙහිදී සිදුවන්නේ සාමාන්යයෙන් වේදනාවක් ඇති කරන සිදුවීමක්, සාමාන්ය මට්ටමට වඩා බොහෝ වැඩි වේදනාවක් ලෙස දැනීමයි.
උදාහරණයක් ලෙස, සාමාන්ය තත්ත්වයකදී මේසයකට අත වැදීම සුළු වේදනාවක් පමණක් විය හැකියි. නමුත් ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ එම සුළු සිදුවීමම ඉතා තද වේදනාවක් ලෙස දැනෙන්න පුළුවන්.
ඒ නිසා පිටතින් බලන කෙනෙකුට "ඒක පොඩි දෙයක්නේ" කියලා පෙනුණත්, වේදනාව අත්විඳින පුද්ගලයාට එය සැබෑවටම දැඩි වේදනාවක් වෙන්න පුළුවන්.
🌿 ස්නායුමය ආකාරයේ වේදනාව
සමහර පුද්ගලයන්ට ඉදිකටු තුඩකින් අනිනවා වැනි, පිළිස්සෙනවා වැනි හෝ හිරිවැටෙනවා වැනි හැඟීම් සමඟ වේදනාව ඇති විය හැකියි.
මෙවැනි සංවේදන විශේෂයෙන් අත් සහ පාද ආශ්රිතව දැනෙන්න පුළුවන්. නමුත් මෙවැනි ලක්ෂණ තවත් සෞඛ්ය තත්ත්ව ගණනාවක් සමඟත් ඇති විය හැකි නිසා, ඒවා තිබුණා කියලා පමණක් ෆයිබ්රොමයැල්ජියා යැයි තීරණය කිරීම සුදුසු නැහැ.
🌿 ශරීරයේ රිදුම් දෙන ස්ථාන
ශරීරයේ ඇතැම් ස්ථාන සාමාන්යයට වඩා සංවේදී වී, සුළු තෙරපීමකින් පවා වේදනාවක් ඇති විය හැකියි.
වැළමිට, දණහිස, බෙල්ල, හිසේ පිටුපස වැනි ප්රදේශ මේ ආකාරයෙන් සංවේදී විය හැකියි. එම නිසා ශරීරය පරීක්ෂා කිරීමේදී හෝ වෙනත් කෙනෙකු ස්පර්ශ කිරීමේදී පවා අපහසුතාවයක් ඇතිවිය හැකියි.
🌿 හිසරදය සහ මයිග්රේන්
ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ජීවත් වන සමහර පුද්ගලයන්ට නිතර නිතර හිසරදය හෝ මයිග්රේන් වැනි තත්ත්වයන් ද ඇති විය හැකියි.
එවැනි තද හිසරදයක් ඇති වූ විට එය වේදනාවට පමණක් සීමා නොවී, පුද්ගලයාගේ මනෝභාවයට, අවධානයට සහ දෛනික ක්රියාකාරකම්වලට පවා බලපෑම් ඇති කරන්න පුළුවන්.
🌿 හකු සහ මුහුණ ආශ්රිත වේදනාව
සමහර පුද්ගලයන්ට හකු ආශ්රිතව, විශේෂයෙන්ම කට විවෘත කරන විට හෝ යමක් හපන විට වේදනාවක් ඇති විය හැකියි.
කණ ආසන්නයේ වේදනාව, හකු සන්ධියෙන් ශබ්දයක් ඇසීම හෝ සන්ධිය "පනිනවා" වැනි හැඟීමක්ද ඇතැම් අවස්ථාවල දැනෙන්න පුළුවන්. මේ ආකාරයේ වේදනාව TMJ ආශ්රිත වේදනාවක් ලෙස හඳුන්වන්න පුළුවන්.
🌿 උදරයේ වේදනාව සහ අපහසුතා
ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ජීවත් වන ඇතැම් පුද්ගලයන්ට උදරය ආශ්රිත අපහසුතාද ඇති විය හැකියි.
බඩ පුරවා දැමීම, අජීර්ණය, උදරයේ වේදනාව, මළබද්ධය හෝ බඩ බුරුලෙන් යාම වැනි තත්ත්වයන් වරින්වර මතුවිය හැකියි.
මේ නිසා ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ජීවත් වන කෙනෙකුගේ අපහසුතාවය "ඇඟපතේ වේදනාව"කට පමණක් සීමා නොවන බව තේරුම් ගැනීම වැදගත්.
🌿 වේදනාවට සහ සංවේදනවලට වැඩි සංවේදී බව
තවත් සමහර පුද්ගලයන්ට සාමාන්යයෙන් අනෙක් අයට එතරම් බලපෑමක් නොකරන ශබ්ද, දීප්තිමත් ආලෝකය, උණුසුම හෝ ඇතැම් ගඳ සුවඳ පවා දැඩි අපහසුතාවයක් ඇති කරන්න පුළුවන්.
ඒ නිසා ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ජීවත් වන කෙනෙකුගේ අත්දැකීම, "ඇඟ රිදෙනවා" කියන වචන කිහිපයකින් පමණක් විස්තර කරන්න බැහැ. වේදනාව, සංවේදී බව සහ එදිනෙදා ජීවිතයේ ඇතිවන අනෙකුත් අපහසුතා එකිනෙකට සම්බන්ධ වෙලා ජීවිතයට බලපෑම් කරන්න පුළුවන්.
🌿 අවසානයට
අද අපි කතා කළේ ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ඇතිවිය හැකි වේදනාවේ විවිධ ස්වභාවයන් කිහිපයක් ගැනයි.
එකම රෝග තත්ත්වයක් තිබුණත්, එය අත්විඳින පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුට වේදනාව දැනෙන ආකාරය සම්පූර්ණයෙන්ම එක සමාන නොවෙන්න පුළුවන්. කෙනෙකුට ගැඹුරු පේශි වේදනාව ප්රධාන ගැටලුව විය හැකි අතර, තවත් කෙනෙකුට සුළු ස්පර්ශයකින් පවා වේදනාව ඇතිවීම, හිසරදය හෝ අත්පා ආශ්රිත සංවේදන වඩාත් අපහසුකාරී විය හැකියි.
ඒ නිසා ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ජීවත් වන කෙනෙකුගේ වේදනාව පිටතින් පෙනෙන දෙයක් සමඟ පමණක් මැනීමට බැහැ. "පොඩි දෙයක්නේ" කියලා පෙනෙන සිදුවීමක් පවා එම පුද්ගලයාට සැබෑවටම විශාල වේදනාවක් විය හැකියි.
මේ ලිපියෙන් ඔබට ෆයිබ්රොමයැල්ජියා වේදනාව ගැන තවත් පැහැදිලි අවබෝධයක් ලැබෙන්න ඇති කියලා හිතනවා.
ඉදිරි ලිපියකදී, ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සමඟ ජීවත් වන පුද්ගලයෙකුගේ දෛනික ජීවිතයට බලපාන තවත් වැදගත් ලක්ෂණ කිහිපයක් ගැන කතා කරමු.