("නොබැඳුනු මනසක විත්ති" විශේෂාංගය තුළින් මා උත්සාහ කරන්නේ මගේ වෘත්තීය පරිසරය තුළ දිනපතා මා අත්විඳින, සමහර විට ඔබ බොහෝ දෙනෙක් නොදකින, නොවිඳින වෙනස් සිදුවීම් මාලාවක් ඔබත් එක්ක බෙදා ගන්නටයි. ඒ තුළින් ඩිමෙන්ෂියාව සහ ආශ්රිත තත්ත්වයන් සමඟ ජීවත්වන මගේ සේවාලාභීන්ගේ සැබෑ අත්දැකීම් ඔබේ කරමින්, මෙම තත්ත්වය ගැන යම් දැනුමක්, තොරතුරක් ලබා දීමයි මගේ අරමුණ.)
"මම දන්නවා ඕකේ තියෙන්නේ මොනවාද කියලා..."
"ෆිල් මහත්මයා, මේ තමයි අපේ Release of Liability ලියවිල්ල. මේ තුළ තියෙන්නේ..." හැමදාම වගේ ලියකියවිලි අත්සන් ගැනීමට පෙර කරන දිගු පැහැදිලි කිරීම කරන්නට අදත් මා සූදානම් වුණෙමි.
"ඕන නෑ මයික්, මං දන්නවා ඕකේ තියෙන්නේ මොනවද කියලා! අවුරුදු තිස් හතක් මම කළේ ඔය වගේ නීතිමය ලියකියවිලි හදන එක. මේ පළාතේ ව්යාපාර වලින්, සංවිධාන වලින් සියයට හැටකට වඩා නීතිමය ලියකියවිලි හැදුනේ මගේ අතින්, එහෙම නැත්නම් මගේ ආයතනයෙන්. ඒ කියන්නේ මම ඒවා නැවත විමසීම් කළ ඒවා. මං දන්නවා ඕකේ කියන්නේ..." ඔහු මගේ අතේ තිබෙන ලියවිල්ලේ ඇති කරුණු එකක් නෑර බලාගෙන කියවනවා වගේ කියාගෙන ගියේය.
"දෙන්න, මං අත්සන් කරන්නම්. මම දන්නවා අපේ හෙල්ත් සර්විස් එක ගැන..."
ඔහුට පාලනය කරගත නොහැකි ලෙස ගැස්සීමකට (Tremors) ලක්වන අතින් හිමින් සීරුවේ ඔහුගේ අත්සන තැබුවේය.
"ඔබේ අත්සනේ හරිම අපූරු හැඩයක්නේ තිබෙන්නේ!" අත්සනේ තිබුණු සුවිශේෂී කලාත්මක ආකෘතිය නිසා මට නොදැනුවත්වම කියැවිණි.
"ඔව් පුතා, මං හරි ආසයි හැමදේකම ලස්සන, කලාත්මක හැඩයක් දකින්න. මගේ අත්සන පවා හදාගත්තේ ඒ විදියට. දැන් මේ ගැස්මත් එක්ක ඒක හරියටම කරගන්න බෑ. ඉන්න මං පෙන්වන්න මගේ අත්අකුරු සහ අත්සන තිබෙන සටහන් පොතක්..."
අත්සන් තැබූ නීතිමය ලියවිල්ල මගේ අත මත තැබූ ෆිල් මහත්තයා, අමාරුවෙන් නැගිට්ටේ එයා ආස කරන දෙයක් මට පෙන්වන්නටය.
සේවාලාභීන්ගේ නිවෙස් වලට ගිය විට සැලසුම් කළ ආකෘතියට වඩා ඔවුන්ගේ කැමැත්තට ගරු කිරීම වැදගත් නිසා, මම අත්සන් කළ ලියකියවිලි ගොනුව පෙළගස්වන අතරේ ඔහුට අවස්ථාව දුන්නෙමි.
උල්පත් පෑනෙන් ලියූ හැඩකාර අකුරු
අමාරුවෙන් නැගිට ගත් ඔහු, පා අද්දවමින් (Shuffling gait) අමාරුවෙන් ඇවිද ගියේ ස්වභාවික දැවයෙන් කළ ඔහුගේ පොත් සහ ලිපිගොනු රාක්කය වෙතටයි. ලිපිගොනු කිහිපයක් අතට ගත් ෆිල් මහත්තයා නැවතත් මා වෙත පැමිණියේ පෙර සේම පා අද්දවමින්, තරමක අවදානම් සහිත ගමන් රටාවකිනි.
"මේ... මම අන්තිමට පළ කළ, අන්තිම කැමති පත්ර පිළිබඳ සාමාන්ය ප්රජාව දැනුවත් කරන පොතේ මැනුස්ක්රිප්ට් එක. අතින්මයි ලිව්වේ, මොකද ඒක මගේ කලාත්මක හැකියාවක් කියලයි මා විශ්වාස කළේ."
ෆිල් මහත්තයා "අත්අකුරු යැයි විශ්වාස කළ නොහැකි තරමේ හැඩකාර අකුරුවලින්" පිරි පොතක් මා අත තැබුවේය.
"මේ ඔබේ අකුරු? මං හිතුවේ පරිගණක මුද්රණයක් කියලා!" මට පුදුමයෙන් කියැවිණි.
"නෑ, මගේම අකුරු. තාම මං ලියන්නේ උල්පත් පෑනෙන්. ඒ උල්පත් පෑනෙන් අකුරු හැඩ කරලා ලියද්දි මගේ හිත හෑල්ලු වුණා. ඒත්..."
"ඒත්...?"
"හ්ම්... පහුගිය සරත් සෘතුවේ මට ඇතිවුණු Stroke එකෙන් පස්සේ මගේ ඒ හැම හැකියාවක්ම නැතිව ගියා මයික්..."
ඔහුගේ සෞඛ්ය වාර්තා අනුව, මොළයේ ඇතිවුණු රුධිර ගමනාගමනයේ ප්රබල අවහිර වීමක් (Stroke / Cerebrovascular Accident) නිසා සෞඛ්ය ගැටළු කිහිපයක් හටගෙන තිබුණි. ඒ අතර Vascular Parkinsonism සහ MCI (Mild Cognitive Impairment) ප්රධාන වූ අතර, මේ වන විට එය වාහිනීක ඩිමෙන්ෂියාව (Vascular Dementia - VaD) දක්වා වර්ධනය වෙමින් පවතින බවට සැක කෙරිණි.
"එතෙක් මම හරිම සෞඛ්ය සම්පන්නව හිටියේ. හැමදාම උදේ ව්යායාම කළා. හැබැයි දවසෙම වගේ වාඩි වෙලා තමයි ඉන්න වුණේ. අනෙක කෑම බීම අතින් විශේෂ පරිස්සමක් වෙන්න වුණේ නෑ... වුණේ නෑ නොවෙයි, මේ ක්ෂේත්රයේ වැඩ කරද්දි ඒ පරිස්සම හරිම අමාරුයි, දන්නවනේ..." වරින්වර මතුවන වියළි කැස්සක් අතරේ ඔහු උනන්දුවෙන් කියාගෙන ගියේය.
"එක ස්ට්රෝක් එකක් අපේ ජීවිතේම වෙනස් කළ හැටි..."
සැලසුම් කළ කාලයට වඩා පැයක පමණ අමතර කාලයක් ගත කර ෆිල් මහතාට අවශ්ය පැහැදිලි කිරීම් නිම කර මා නිවසින් එළියට ඒමට දොර අසලට යද්දී, එහි රැඳී සිටියේ ෆිල් මහතාගේ ආදරණීය බිරිඳයි.
"අනේ අපට පුළුවන් නම් මේ උදව්ව කරලා දෙන්න... අඩුම තරමේ සතියට එක දවසක්වත් මහත්තයා ගෙයින් එළියට ගිහින්, යාළුවෝ ටිකක් මුණගැහිලා සතුටු වෙන්න ලැබෙනවා නම් කොයිතරම් දෙයක්ද? දැන් මේ අපහසුතා නිසා එයා හරිම අකමැතියි ගෙයින් එළියට යන්න, යාළුවෝ මුණගැහෙන්න. ඒත් මට ඇහුණා එයා ඔයාලගේ Day Program එකට නම් එන්න කැමැත්තක් තියෙනවා වගේ..."
"ඔව් ෆිල් නෝනා, ඔහු අපේ වැඩසටහනට එකතු වෙන්න කැමැත්ත පළ කළා. එයම ලොකු ජයග්රහණයක්!"
"අනේ ලොකු දෙයක්... ඊට පස්සේ පුළුවන් නම් අපට උදව් කරන්න මෙයාව බලාගන්න ගැලපෙන Facility එකක් හොයාගන්නත්. මොකද මට බෑ මෙයාට තනියම සාත්තු කරන්න. මාත් වයසයිනේ... අනෙක හදිසියක් වුණොත් මට දුවලා පැනලා මේවා කරන්න බෑ..."
"ස්තුතියි ඔබේ අදහස් බෙදාගත්තාට, අපි බලමු උපරිමයෙන් උදව් කරන්න..."
"බලන්න මයික්... මොන වයසක්ද එයාට? අපි කොයිතරම් දේවල් මේ අවුරුද්දේ කරන්න හිතාගෙන හිටියාද? මේ එක ස්ට්රෝක් එකක් අපේ ජීවිත සියල්ල වෙනස් කළ හැටි..."
ඇය මට සමුදෙමින් කී ඒ වචන කිහිපය මගේ හදවතේ ගැඹුරටම කාවැදුණි.
සායනික තොරතුරු හා නිරීක්ෂණ
රෝග විනිශ්චයන් (Medical Diagnoses):
- Stroke / CVA (Cerebrovascular Accident): මස්තිෂ්ක වාහිනී අනතුර / ආඝාතය
- Vascular Parkinsonism: මොළයේ රුධිර නාල හානි නිසා හටගත් පාකින්සන් ලක්ෂණ (Tremors, Shuffling gait)
- MCI (Mild Cognitive Impairment): මෘදු සංජානන දුර්වලතාව
- Hyperlipidemia: රුධිරයේ අධික මේද මට්ටම
මාස කිහිපයක් තුළ මතුවූ ප්රධාන වෙනස්කම්:
- චාලක කුසලතා (Motor Skills): ඇවිදීම (Shuffling gait), ලිවීම, සියුම් චාලක කුසලතා (Fine motor skills) සහ සමතුලිතතාවය බිඳවැටීම.
- කථනය හා භාෂාව (Speech & Language): සුදුසු වචන මතකයට නොපැමිණීම (Word-finding difficulty) සහ කතාබහ අඩපණ වීම.
- විධායක ක්රියාකාරිත්වය (Executive Functioning): ගණනය කිරීම්, ගැටළු විසඳීම් සහ තීරණ ගැනීමේදී දැඩි ආතතියට පත්වීම.
- මතකය හා චර්යාව (Memory & Behavior): මතක දුර්වලතා වැඩිවීම සහ සමාජයෙන් හුදකලා වීමට ඇතිවන නැඹුරුව.
සමාප්තිය
ෆිල් මහතා අපගේ දිවා සායනික වැඩසටහන් (Adult Day & Group Therapy) වෙත සම්බන්ධ වීම ආරම්භ කළ අතර, කණ්ඩායම් චිකිත්සාවන් තුළ ඔහු නැවතත් සිනහව සහ ජීවිතයේ සතුට සොයාගන්නා අයුරු දැකගත හැකි විය.
(සැ.යු: සේවාලාභියාගේ සහ පවුලේ පෞද්ගලිකත්වය රැකගැනීමේ වෘත්තීය ආචාරධර්ම අනුව නම් ගම් සහ අනන්යතා තොරතුරු වෙනස් කර ඇත. මෙම ලිපිය රෝග තත්ත්වයන් පිළිබඳ ප්රජා දැනුවත්භාවය සඳහා පමණක් වන අතර ස්වයං රෝග විනිශ්චය සඳහා නොවේ.)