“අයියා, මට ටිකක් ඔයත් එක්ක කතා කරන්න පුළුවන්ද?”
රැකියාවේ වගකීම් වෙනුවෙන් නගරය පුරා එහෙ මෙහෙ යන අතරේ මැසෙන්ජරය ඔස්සේ ආ පණිවිඩයක් ෆෝන් එක් තිරයේ මතුවුනා. රාජකාරි වෙලාව ඇතුලේ සමාජ මාධ්යය එක්ක වැඩිය නොගැවසෙන නිසා, දවසේ වැඩකටයුතු හමාර කරලා ගෙදර ඇවිත් ඒ මතුවුනු පණිවිඩය ගැන ටිකක් හොයා බැලුවා.
කාළෙකට ඉස්සර වෙලා එක්තරා රටකට සංක්රමණය වුනු, ඒ සතුට මාත් එක්කත් බෙදාගත්ත තරුණ දරුවෙක්ගෙන් ලැබුණූ පණිවිඩයක්. වයසින් ගත්තොත් මගේ දරුවෙක්ගේ වයස් සීමාවේ කිට්ටුව හිටියත් ,”අයියේ” කියන්න ඇත්තේ තිබුණූ හිතවත්කම නිසා කියල හිතාගෙන පමාවට හේතුවත් එක්ක අවශ්ය නම් කතාබහ කරන්නට අවස්ථාවක් දෙමින් උත්තරයක් දැම්මා. විනාඩි කිහිපයකදි ලොකු කතාවකට ආරම්භයක් දුන්නා. පැයකට කිට්ටුව කාළයක් පුරා ඔහුගේ කතාවට සවන් දුන්නේ, එකක් ඔහුට “කියා හිත නිදහස් කරගන්නට” යමක් තිබුණූ බව හැඟුණූ නිසා, අනෙක කුමක් හෝ අදහසක් මගෙන් බලාපොරොත්තු වන බව දැනුනු නිසා.
කතාවේ සාරාංශය වුනේ, අළුත විවාහ වුනු , තරුණූ යුවලක් විදියට, කාළයත් තිස්සේ සැලසුම් කර අභීයෝග ගනිමින් සාර්ථක කරගත් “වෙනත් රටක පදිංචිවීමේ” සිහිනය ජයගෙන, ඒ සතුට විඳින අතරේම මතුවන සංකීර්ණ අභියෝගයක් ගැන. “අයියේ, මටත් දැන් එයා එපා වෙන තරමට, මං හිතන්නේ එයාටත් දැන් මගෙන් වැඩක් නෑ වගේ” තවත් හුඟක් දේ කියාගෙන ගියා. ඒ එක්කට ඔහු කී කතාවේ , නොකියා දැනෙන්නට දුන් කතාවේ සහ නොකියා සඟවා ගත් කතාවේ බර දැනුනු නිසා, සහ මේ සමාන කතාවක් අහන පළමු අවස්ථාවත මෙය නොවන නිසා ඔහුට කළ හැකි දේ ගැන යෝජනා කිහිපයක් ලබා දීලා, මේ ගැටළුව ගැන අපේ ෆේස්බුක් ගෲප්ස් වලට යමක් ලියන්න හිතුණා. ඒ, පහුගිය අවුරුදු කිහිපය පුරා, මීට සමාන අවස්ථා ගැන අහන්නට ලැබීම වගේම, ඒ සිදුවීම වල නිමාවන් තුල වූ අවාසනාවන්ත තත්ත්වයන් ගැන දැන ගන්නට ලැබීමත් නිසා.
දැන් බලමු මොකක්ද මේ , මෙතෙක් පැහැදිලි නොකළ කතාව කියලා.
කෙටියෙන්ම කිව්වොත්, මේකයි කතාව.
ලොකු බලාපොරොත්තු පොදි බැඳගෙන, අභියෝග ගණනාවකට මුහුණදීලා, හීනයක් වගේ තිබුණූ අදහසක් ජයග්රහණය කරලා, තමන් කැමති රටකට පදිංචියට එන යුවලක් , ඒ රට තුල මුල් වසර කිහිපය ගත කරත්දි, දෙන්නා අතර බැඳීම් ක්රමයෙන් දුරස් වෙන්නට පටන් ගන්නවා. කතාව දිගු නොකර අවසානය කෙටියෙන් කිව්වොත්, මේ දුරස් වීම, පවුලේ සතුට බිඳ දමනවා පමණක් නොවෙයි, කායිකව සහ මානසිකව පීඩා විඳිමින් පවුල තුල ජීවත්වන තත්ත්වයක් හෝ එයින් එහාට ගිහින්, නීතිමය වශයෙන්ම ඔවුන් අතර ඇති බැඳීම් බිඳ දමා වෙන් වීමකින් හෝ දික්කසාදයකින් දුරස්වන තරමට එන සිදුවීම.
කෙසේ වෙතත්, මේ ලිපිය තුල යුග ජීවිතේ ගැන, වෙන්වීම්, දුරස්වීම් හෝ දික්කසාදය ගැන හොඳ නරක ලියන්නට උත්සාහ කරන්නේ හෝ ඒ ගැන මගේ අදහස සමාජගත කරන්නට යන්නේ නැහැ. මගේ අවශ්යතාවය වෙන්නේ, නව සංක්රමණික ජීවිතය තුල මතුවිය හැකි, මුහුණදිය හැකි මේ තත්ත්වය , ඇති වීමට හේතු, මුල් අවස්ථාවේම හදුනාගැනීම, සංකීර්ණ වන බව පෙන්වන ලක්ෂණ වගේම දෙදෙනාගේ සතුට, පවුලේ බැඳීම වෙනුවෙන් වඩාත් යහපත් සහ සෞඛ්යයමත් බැඳීමක් නැවත පණ ගන්වා ගැනීමට කළ හැකි, කළ යුතු හෝ අඩුම තරමේ හිතා බැලිය යුතු කරුණූ කිහිපයක් එකතු කරන්නට. මේ කරුණූ එකතු කිරීම තුල ප්රජා සෞඛ්යය වෘත්තිකයෙන් ලෙස මෙවන් අවස්ථා වලදි කළ යුතු මැදිහත් වීම් වෙනුවෙන් ලැබෙන දැනුවත්වීම්, උපදෙස් වගේම , සංක්රමණික ජීවිතයේ අත්දැකීම් ලැබූ , අඩසිය වසරකට වඩා ජීවිතේ අත්දැකීම් ලැබූ වැඩිහිටියෙක් ලෙස තමයි මගේ අදහස් එකතු වෙන්නේ. ඒ හැර, පවුල් උපදේශණය කරන්නෙක් හෝ මනෝ උපදේශකයෙක් ලෙස “රඟපාන්නට” උත්සාහ කරන්නේ නැහැ. ඒ නිසාම, මේ ලිපිය තුල වැරදි ඇත්නම්, වඩාත් නිවැරදි විය යුතු තැන් ඇත්නම් එකතු කරන්නට ඔබට ආරාධනා කරන අතරේ, වැඩිහිටියෙක් ලෙස කියවා , වටහා ගැනීමට සහ අවශ්ය තැන තව දුරටත් සොයා , විමසා ඔබට වඩාත් ගැලපෙන උත්සාහට දැරීමට ආරාධනා කරනවා.
එහෙම නම් මෙන්න කතාව.
සංක්රමණය කියන්නේ සත්ව පරිණාමයේ, විශේෂයෙන්ම “මිනිස්” විශේෂයේ අද පවතින තත්වය දක්වා ආ ගමනේ වැදගත් ප්රධාන පියවරක්. ආහාර, ආරක්ෂාව, ගැලපෙන පරිසර තත්ත්ව, කණ්ඩායම් වෙන්වීම වගේ විවිධ හේතු නිසා අතීතයේ මේ මානව සංක්රමණය සිදු වුනත්, අද නූතන ලෝකය තුල ඊට වඩා සංකීර්ණ අරමුණූ වෙනුවෙන් තමයි සංක්රමණය සිදුවන්නේ. රැකියාව, ඉහළ අධ්යාපනයක් ලබා ගැනීම, යහපත් ජීවිතයක් තමන්ට හෝ තම දරුවන්ට ලබා දීමට , නිදහස බලාපොරොත්තුවෙන් වගේම, අළුත් ජීවිත රටාවක් පටන් ගැන්මේ අරමුණින් අද දවසේ මේ සංක්රමණය සිදුවෙනවා. කෙටියෙන් කිව්වොත්, fresh start එකක් අරමුණූ කරගෙන, කාළයක් ජීවත් වූ ගම, රට, ඥාතීන් හැරදාල වෙනස්ම සංස්කෘතියක රටකට ජීවත්වන්නට, පදිංචි වන්නට එනවා කියන්නෙම අභියෝගයක්. ඒ ගමන තුල ඉන්නේ යුවලක් නම්, අභියෝගය තවත් සංකීර්ණ ඇති, දරුවන්ද එකතුවන්නේ නම් මේ කියන සංකීර්ණත්වය තවත් වැඩි වෙන්නටත් පුළුවන්.ඉතින්, ඒ අභියෝගයත් බාර අරගෙන, එය දිනාගෙන අළුත් රටකට එන්නේ fresh start එකකට වුනත්, ඒ ආරම්භය හිතන තරම්ම සුවදායකද? fresh ද?
මේ ප්රශ්නය අළුත් රටකට සංක්රමණය වූ පිරිසකගෙන් ඇහැව්වොත් මිශ්ර උත්තර ලැබෙන්නට පුළුවන් වුනත්, අඩුම තරමේ මේ ගමනේ ආරම්භය , අළුත් රට තුල මුල් මාස කිහිපය, අවුරුද්ද දෙක වගේ කාළයවත්, “හිතූ තරම්” සුව-සතුටුදායක නොවූ බව අහන්නට ලැබේවි. මේකෙන් කියන්නේ නෑ හැමදේම නරකට පත් වුනා කියලා, නමුත් fresh start එකක් බලාපොරොත්තුවෙන් කළ ආරම්භය හිතුවාට වඩා, අසා තිබුණාට වඩා, හෝ සමහර විට දැනගෙන හිටියාට වඩා” බරයි” කියන දේවත් කියාවි.
දැන් මෙතැනින් එහාට මේ අළුත් බර ගැන කතා කරන්නේ, විවාහක යුවලකට අදාලව. හේතුව තමයි ලිපිය ලියන්න හේතුවුනු කතාබහ සහ ඒ ඔස්සේ බෙදා ගන්නට උත්සාහ කරන කරුණූ වැදගත් වන්නේ එවන් පවුල් පරිසරයකට නිසා.
දැන්, මේකී විදියට අළුත් රටකට සංක්රමණය වන යුවලක්, පෙර කී අභියෝග වලට මුහුණදීලා, ඒවා ජයග්රහණය කරගෙන නැවුම් “සතුට” මුසු තවත් හැඟීම් ගොන්නක් හිතේ දරාගෙන අළුත් පොළොවට පය තබන්නේ. ඒ පය තැබීමම ජයක් වුනත්, සැමරිය යුත්තක් වුනත් එතැන් සිට ආරම්භ වන්නේ, තවත් අභියෝග මාලාවක්. අළුත් රට තුල ආරක්ෂිත වීම, ස්ථාවර වීම, සමාජීය ලෙස බැඳීම වගේ මාතෘකා තුලට කෙටි කළ හැකි අළුත්ම ප්රශ්න පත්තරේකට උත්තර හොයන්නට මේ යුවලට සිදුවෙනවා. මේ කටයුත්ත , අප සාමාන්යයෙන් කතාබහට කියන විදියට ටිකක් ස්ට්රෙස්ෆුල්. මේ stressfulness එකම, ඒ යුවලගේ බැඳීමට, පවුල තුල ඇති එකතුවට යම් පීඩා කිරීම් කරන්නට පටන් ගන්නවා. අන්න ඒ පීඩා කිරීම් හදුනානොගෙන, කාළයක් විඳවමින් සිටීමේ ප්රතිපල විදියට තමයි ලිපියේ මුලින් කී සිදුවීම් වලට මුහුණදෙන්නට බොහෝ අවස්ථා වලදි හේතු වෙන්නේ.
ඒ නිසා, අළුත් රටට ආ මේ යුවලගේ stressfulness සඳහා විය හැකි හේතු ටිකක් හදුනාගත්තොත් ඒ ඔස්සේ දෙදෙනා අතර බැඳීමට වන සහ විය හැකි හානි යම් තරමකට හෝ අඩු කරගන්නට පුළුවන් වේවි.
මේ තත්ත්වය ගැන සමාජ-මනෝ විද්යාත්මක පැහැදිලි කිරීම් තුල හදුනාගන්නා හේතු කිහිපයක් තියෙනවා මේ යුවල අතර ඇති බැඳීම අඩු කරවන්නට හේතුවන. අපි ඒ කරුණූ කිහිපයක් කෙටියෙන් කතා කරත්දි , ඔබ සංක්රමණිකයෙක් නම් ඔබේ අත්දැකීමත් ඊට ගලපා බලන්නට පුළුවන් වේවි.
අළු-කළු-සුදු සංස්කෘතිය
මුලින්ම තේරුම් ගන්න ඕන බොහොම සරළ කාරණාව තමයි අපි කොයිතරම් කිව්වත්, අපි දෙන්නම එක වගේ කියල, ඔයයි මමයි දෙන්නෙක් නොවෙයි එක් කෙනෙක් කියලා, ඇත්ත තත්ත්වය ඔබ, ඔබමයි. කිසිම හේතුවක් නිසා, බැඳීමක් තුල ඉන්න යුවලේ දෙදෙනා “සියල්ල සමාන” අය වෙන්නේ නැහැ. සාමාන්යයෙන් සිදුවෙන්නේ, එකිනෙකාගේ අසමානකම් ගලපාගෙන, පිළිඅරගෙන, “සමාන” හැඟීමකට කිට්ටුවෙන එක විතරයි. නමුත්, කායික, මානසික , චිත්තවේගීය පරිසරය තුල තවමත් දෙන්නේ, “වෙනස් දෙන්නෙක්”.
මේ තත්ත්වය, සංක්රමණිකයන් විදියට අළුත් රටකට ඇවිත්, ඒ අළුත් පරිසරයට , අළුත් සංස්කෘතියට හුරු වෙත්දිත් (acculturation ) බලපානවා. කොයිතරම් කීවත් අපි දෙන්නා, දෙන්නගේ කැමැත්තෙන්මයි, දෙන්නම ප්ලෑන් කරලා , අපේ දරුවෝ වෙනුවෙන්ම මේ රටට ආව කියල, අර හැඩ ගැහීමේ ක්රියාවලිය තුල යම් පරස්පරතා තියෙන්න පුළුවන්.
කෙනෙක්, මේ විදියට අළුත් රටකට, අළුත් සංස්කෘතියකට හැඩ ගැසීමේ ක්රියාව තුල තෝරාගන්න (දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව) ප්රධාන ක්රම හතරක් සමාජ විද්යාත්මකව හදුනාගන්නවා. ඒ තමයි,දෙකටම බද්ධවීම (integration ), අළුත්එක අල්ලා ගැනීම (assimilation), පරණ එකේ ඇළීම (separation ) ,දෙකම අතෑරීම (marginalization ). දැන් මේ අවස්ථා හතර ගැන කෙටියෙන් කතා කරමු, ඒ එක්කම අළුත රටකට ආ කෙනෙක් නම් ඔබ කොතැනද කියලත් බලන්න.
දෙකටම බද්ධවීම (integration ) කියල කිව්වේ, අළුත් රටට ආ පුද්ගලයා තමන් හැදුනු වැඩුනු සංස්කෘතියේ අංග වගේම, අළුත් සංස්කෘතියේ අංශයන් වලටත් මුසු වෙනවා. තම උරුම අනන්යතාවය තියාගෙන, අළුත් රටේ විදියට එකතු වෙන, හැඩ ගැහෙන ක්රමය මේ. සරළ උදාහරණයක් විදියට ගත්තොත් අළුත් රටට ආවත් තමන්ගේ ගෙදර තුල, දරුවන් සමඟ තමන්ගේ මව් බසින් කතා කරන, උපන් රටේ ආහාර සංස්කෘතිය වරින්වර හෝ රස විඳින, ඒ උපන් , හැදුනු වැඩුනු සංස්කෘතියේ උත්සව, ඇඳුම් පැළදුම් රටාවන් අවශ්ය තැන් වලදි සමරමින්, විඳිමින් අළුත් රටේ නීති රීති, සමාජ රටාවන්ට හොඳින් අනුගතව, රැකියාව, පාසල , සමාජය තුලදී අළුත් සංස්කෘතිය තුලට මුසුවුනු අයෙක් විදියට ඉන්නා කෙනෙක් මේ biculturalism හෝ “දෙකටම බද්ධ වූ” අයෙක් විදියට පිළිගන්න පුළුවන්. ඒ පුද්ගලයා , අවශ්ය තැන තම ආවේණික, උරුම අනන්යතාවය පෙන්නුවත්, ඉන් “විශේෂී” වුවත්, අනවශ්ය ලෙස “විශේෂී පුද්ගලයෙක්” වෙලා, අළුත් සංස්කෘතිය තුල වෙන්වූ පුද්ගලයෙක් වෙන්නේ නැහැ. මේ තත්ත්වය සංක්රමණය තුල හොඳ ආකෘතියක් විදියටයි පිළිගන්නේ.
දැන් “අළුත්එක අල්ලා ගැනීම (assimilation)” කරන පුද්ගලයා කරන්නේ, එයා හැදුනු වැඩුනු සංස්කෘතිය, උරුම අනන්යතාවය සම්පුර්ණයෙන්ම ඉවත දාල, සමහර විට එයට පහර ගහල , අළුත් සංස්කෘතිය, අළුත් චර්යාරටාවන් විතරක්ම එකතු කරගන්නවා, එහෙම නැත්නම් ඒ අළුත්ම රටාව තුලට ගිලෙනවා. අඳින පළදින, කතා කරන , හැසිරෙන විදිය සම්පුර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙනවා, වෙනත් සංස්කෘතියකින්, වෙනත් රටකින් ආවාදැයි කියන්න බැරි තරමට “අළුත් එක අල්ලාගන්නා” මේ අය, අළුත් රටට, සංස්කෘතිය තුලට ඉක්මණින් එකතුවීමට හැකි වුනත්, ඒ තුල සිදුවන, “හිතාමතාම” කරන හෝ කරන්නට උත්සාහ දරන “මුල් අමතක කිරීම” , යම් අවස්ථාවක මානසික සහ චිත්තවේගීය පරිසරයට පීඩා ඇති කරන්නට පුළුවන්.
ඊළඟ අවස්ථාව “පරණ එකේ ඇළීම (separation )” කියන්නේ, මේ පුද්ගලයා අළුත් රටට ආවත්, අළුත් රට තුල ස්ථාවර වෙන්න හැදුවත් තමන්ගේ උරුම සංස්කෘතිය, හැදුනු වැඩුනු චර්යා රටාවන් අතාරින්නේ නෑ. අතාරින්නේ නෑ විතරක් නොවෙයි, අළුත් සංස්කෘතියේ, අළුත් රටේ නීති රීති , චර්යාවන්, අළුත් සංස්කෘතිය එකතු කරගන්නේම නෑ. මෙයා අළුත් රට ඇතුලේ, “පරණ ජීවිතේම” ගත කරන්නට උත්සාහ කරනවා. මේ තත්ත්වය තුල සිදුවෙන්නේ, අළුත් රටකට ආවත්, ඒ අළුත් රට තුල පරිසරයෙන්, සමාජයෙන්, බැඳීම් වලින් වෙන්වී “තනිවීමක්” සමහර විට හානිකර විදියට ලේබල් වීමක් වෙන්නත් බැරි නෑ. මේ අයට අළුත් රටට, පරිසරයට අනුගත වෙන්න, ගැලපෙන්න හුඟක් මහන්සිවෙන්න වෙනවා වගේම , දැඩි මානසික, චිත්තවේගීය පීඩාවන්ට මුහුණදෙන්නටත් සිදුවෙන්න පුළුවන්.
බොහෝ වෙලාවට සිදුවෙන්නේ මේ අවස්ථා තුනෙන් එකක් හෝ කිහිපයක් අඩු වැඩි වශයෙන් මිශ්රව වුනත්, ඔය අළුත් එකත් නැති , පරණ එකත් නැති චර්යාවක් දක්වන අවස්ථාත් තිබෙන්නට පුළුවන් , ඒ අවස්ථාව marginalization කියලයි සමාජ විද්යාත්මකව හදුන්වාදෙන්නේ.
ඇයි දැන් අළුත් රටට ආ යුවලක් , බැඳීමෙන් දුරස්වීම හරි දික්කසාද වීම ගැන හරි කතා කරන්නං කියලා මේ සමාජ විද්යා පාඩමක් කළේ? හේතුව මේකයි මේ ඔස්සේ අපට පුළුවන් වෙනවා, මේ විදියට අළුත් රටකට සංක්රමණය වෙලා හැඩගැහෙන, අළුත් රටේ අභියෝග බාර ගන්න කාළේ එකිනෙකා අතර තිබුණූ බැඳීම් දුරස් වන්නට පුළුවන් එක් කාරණයක්. හිතන්න යුවලේ එක් අයෙක් මේ ක්රම හතරෙන් integration වෙන්න හදත්දි, අනෙක් කෙනා තවමත් ඉන්නේ උපන් රටේ සංස්කෘතිය අල්ලගෙනම නම්(separation) . මේ තත්ත්වය තුලදී, අළුත් රට තුල මතුවන අභියෝග, හුරුවීම් වලදී දෙන්නා හිතනපතන විදිය, එළියට නොපෙන්නුවත් හිත ඇතුලේ , චිත්තවේගීය පරිසරය හැසිරෙන විදිය එකිනෙකාට නොගැලපෙන තත්ත්වයක් එනවා. මේ නොගැලපීම ඔස්සේ, සමහර විට දෙන්නා නොදැනුවත්වම, මෙතෙක් පැවති බැඳීම් වල යම් දුරස්වීමක් වෙන්නට පුළුවන්. ඒ දුරස්වීම මුල් අවස්ථාවේම හදුනාගෙන පිළියම් නොගත්තොත් සහ දුරස්වීම තවත් වැඩි වුනොත් , යුවල අතරේ තිබුණූ බැඳීම් කැඩීයාමට වුනත් හේතුවක් වෙන්නට පුළුවන්.
මෙම විය හැකියාව සමාජ විද්යාත්මකව The Acculturation Gap-Distress Model ලෙසයි හදුන්වන්නේ. පොතේ එහෙම නමක් තිබුණත්, නමක් නැතිවම අප අතරේ මේ විරසකය අපේ පවුල ඇතුලේම තිබෙන්නට පුළුවන් නිසා, ලිපි පෙළේ පළමු වැන්න තුලදී අඩුම තරමේ මේ වෙනස් හැඩගැසීම් රටා හදුනාගෙන, මේ සංස්කෘතිය වෙනස්කම් , දෙරටේ වෙනස්කම් ගැන සමානව යන හෝ ආසන්නවවත් පිළිගන්නා තැනකට ඇවිත් එකම අරමුණක් වෙනුවෙන් එන්නට පුළුවන් හැකියාව, (ඒ ජීවන කුසලතාවය dyadic bicultural competence කියලත් හදුන්වනවා) දියුණූ කරගන්නට පුළුවන් නම් අළුත් රට තුල අභියෝග වලදී , ආදරණීය බැඳීම් එක්ක දෙන්නාට සාර්ථකව ඉදිරියට එන්නට පුළුවන් වේවි.
දැන් බලමු, මේ විදියට වෙන්වීමට, දුරස්වීමට හේතු සාධක වන තවත් කරුණු කිහිපයක්.
අනුවර්තන හැකියාවේ වෙනස.
මේ කතා කරන බැඳීම් , අළුත් රටට තුලදි දුරස් කරන්නට හේතු විය හැකි තවත් අවස්ථාවක් තමයි ඒ ඒ පුද්ගලයාට අළුත් පරිසරයට අනුවර්තනය වීමේ හැකියාවේ ඇති වෙනස්කම්. උදාහරණයක්, මහත්තයා අළුත් රට ඇතුලේ ඉක්මණින් රැකියාවක් හොයා ගෙන, භාෂාව, අළුත් රටේ social norms , හිතමිතුරන් හදුනාගෙන එකතු වෙත්දි , බිරිඳට ඒ අවස්ථාව ලැබුණෙ නැත්නම්, එහෙම නැත්නම් ඇයට අළුත් පරිසරයට අනුවර්තනය වීමේ හැකියාව අඩු වුනා නම්, ඒ නිසා ඇය අළුත් පරිසරය තුල තනිවන තත්ත්වයකට පත් වුනොත් අන්න එතැනදිත් දෙන්නා අතර ඇති සමීප බව අඩු වන්නට හේතුවිය හැකි බව සමාජ විද්යාත්මක පර්යේෂණ ඔස්සේත් හදුනාගන්නවා. මේ වියහැකි අවදානම අඩු කරගන්නට කළ හැකි හොඳම දේ , මේ “අනුවර්තන හැකියාවේ” වෙනස්කම් ගැන දෙන්නා වටහා ගැනීම, කතා බහ කරගැනීම සහ ඒ ඔස්සේ දෙදෙනාම අළුත් රට තුල සමාන වේගයකින්, උනන්දුවකින් අනුවර්තනය වීමට උත්සාහ කිරීමයි.
විවාහක “වගකීම්” වල වෙනස්වීම්.
උපන්, ජිවත් වුනු රටේ විවාහක යුවලක් විදියට ජීවත් වෙත්දි එකිනෙකා කරගෙන ගිය රාජකාරි රටාවක් තියෙනවානේ. හුඟක් වෙලාවට අම්ම, නැත්නම් බිරිඳ උයල පිහල, තේ ටික හදල, ගෙවල් දොරවල් අස්පරස් කරන ගමන් රස්සාවටත් යත්දි , මහත්තයා රස්සාව ඇතුලේ මහන්සි වෙලා ගෙදර ඇවිත් , සමහර විට රස්සාවේ වැඩම කරාවි නැත්නම් ගෙදර වැඩට , දරුවන් බලා ගන්න උදව් වෙන වගේ යම් රටාවක් තියෙනවානේ. සමහර විට ඒ වගකීම් වලට මේ අයගේ දෙමාපියන්, හිතවතුන් , අසල්වැසියන් වගේ තවත් පිරිිසකගේ කිසියම් උදව් ලැබීමකුත් වෙන්න පුළුවන්නේ.
හැබැයි අළුත් රටට ආ ගමන් වෙන්නේ, මේ යුවල එක්තරා විදියකට “තනි පවුලක් ලෙස වෙන්වූ” අළුත් රටාවකට ඇතුල්වන එක. එතැනදි දෙමාපිය හිතවතුන්ගෙන් යම් උපකාරයක් ලැබෙමින් තිබුණා නම් ඒව නැතිව යනවා, සැමියා සහ බිරිඳ කරගෙන ආ ගෙදර රාජකාරී ආකෘතිය බිඳවැටිලා, වෙනස්ම රටාවකට හුරු වෙන්න පටන් ගන්න හදනවා. මේ සියල්ල ඔස්සේ “ගෙදර වගකීමේ ඉහළින්” කෙනෙක් හිටියා වෙනුවට , දෙන්නාම ඉහළ වගකීම් දරන්නට පටන් ගන්නවා, මේ විදියට power dynamics වෙනස්වීම, ආර්ථික වගකීම් වල වෙනස්වීම් වගේ වගකීම් අළුත්වීමත් දැන හෝ නොදැන දෙන්නා අතර දුරස්වීමක් ඇති කරවන්නට හේතු වෙන්නට පුළුවන්. මේ දුරස්වීම කායිකව, මානසිකව වගේම ආදරණීය බව තුල තිබුණූ හැඟීම් වල පවා වෙනසක් ඇති කරවන්නට පුළුවන්. මෙතැනදීත්, කළ යුතු තත්ත්වය වෙන්නේ, මේ වෙනස ගැන දැනුවත් වෙලා, ඒ ගැන කතා බහ කරමින්, වෙනස්වීම් තුල එකිනෙකාට ඇතිවන බර, පීඩනයන් ගැන කතාබහ කරමින් දෙදෙනා එක්ව, මේ ගමන ඒමයි.
පණ රැක ගැනීමේ අවශ්යතාවය.
කොයිතරම් දැන උගත් වුනත්, රට ගැන දැන හිටියත්, අළුත් රටක පදිංචි වෙලා ඒ අළුත් පසට හැඩ ගැහෙනවා කියන්නේම ලොකු ස්ට්රෙස් එකක්. අළුත් රට තුල අධ්යාපනය, ඒ අධ්යාපන පරිසරයේ වෙනස්කම්, සමාජ ආචාර ධර්ම වල වෙනස්කම්, රැකියාවක් සොයා ගැනීම වගේම රැකියා පරිසරයේ පෙර ලබා ඇති අත්දැකීම් සමඟ අළුත් අත්දැකීම් පරස්පර වන හෝ වෙනස්වන තැන ඇති වන පීඩනයන්, ඉන්න තැනක් හොයා ගැනීම, දරුවන් ඉන්නවා නම් ඒ අය අළුත් පරිසරය තුල වෙනස්වන විදිය ඔය වගේ විවිධාකාර stressors මේ යුවලට එකතු වෙනවා. ප්රතිපලය වන්නේ, ඒ කාළය පුරාම survival mode එකකින්, තවත් විදියකින් කිව්වොත් පණ රැකගෙන ජීවත්වීමේ තත්ත්වයකට පත් වෙනවා. මේ සිදුවීම තුල මේ දෙන්නාගේ ඇඟ ඇතුලේ , කායිකවක් ලොකු වෙනස්කම් වෙනවා, ඒකට හේතුව මේ කල්පවතින ස්ට්රෙස් නිසා, දේහයේ කෝටිසෝල් හෝමොන ප්රමාණය වැඩිවීම සහ වැඩි කාළයක් එය පැවතීම. මේ කෝටිසෝල් කියන්නේ, “පණ රැක ගන්න” උදව්වන දෙයක් මිස, විනෝදය, ආදරය, සැහැල්ලුව , බැඳීම් උනන්දු කරන හෝමොනයක් නොවේ. ඒ නිසා, මේ අධික කෝටිසෝල් මට්ටම නිසා, චිත්තවේගීයව නිරන්තරයෙන් බියක්, තිගැස්මක්, හදිසියකට සූදානම් තත්ත්වයක් වගේ හැඟීම් රඳවමින්, බැඳීම්, හුරතල් වීම්, ආදරය කිරීම් වගේ ඉහළ අවශ්යතා මතුවීම නවත්වා දමන තත්ත්වයකට එනවා. ඔබට සමහර විය මස්ලෝගේ අවශ්යතා නීතිය මතක නම්, ආදරය, බැඳීම වගේ හැඟීම් සහ අවශ්යතා එන්නේ, මූලික කායික අවශ්යතා, ඒ කිව්වේ ආහාර පාන, ඇඳුම් නින්ද වගේ අවශ්යතා සම්පුර්ණ වෙලා, එතැනින් ඉහළට ඇවිත් ආරක්ෂාව, රැකියාව, සුව පහසුව වගේ අවශතාත් සම්පුර්ණ වුනාට පස්සේ තුන්වන මට්ටමේදී. ඒ නිසාමයි , cortisol is an intimacy killer කියල කියන්නේ. තව විදියකින් කිව්වොත් මේ අළුත් රට ඇතුලේ පණ රැක ගෙන, අළුත් පරිසරයට හැඩගැහිලා, යම් ස්ථාවර බවකට එනතුරු මේ යුවලගේ ලේ වල දුවන අධික කෝටිසෝල් නිසාම දෙන්න අතර තිබුණූ ආදර හැඟීම්, බැඳීම් , ලිංගික සතුට ලැබීමේ අවශ්යතාවයන් අඩු වෙනවා. ඒ වෙනුවට, ස්ට්රෙස් වලින් පිරුණු, යම් අවිවේකී බවක් තමයි එකතු වෙන්නේ.
මෙන්න මේ ස්ට්රෙස් නිසා, එහෙම නැත්නම් කෝටිසෝල් නිසා සිදුවන intimacy breakdown (සමීප බැඳීම් බිඳ වැටීම්) නිසා මොකද වෙන්නේ, මෙතෙක් අපි දෙන්නට අපි දෙන්න කියමින් එකිනෙකාගේ හැඟීම්, චිත්තවේගයන් සමඟ තිබුණූ බැඳීම (අපි ඒකට emotional cushion එක කියමු) ටිකක් දුරස් වෙන්න පුළුවන්. මේ ඉමෝෂනල් කුෂන් එක බිඳවැටීමමයි, දෙන්නා අතර තිබුණූ බැඳීම දුරස්වීමක් ලෙස දැනෙන්නට පටන් ගන්නේ. මෙම තත්ත්වය නිවැරදිව හදුනා නොගත්තොත්, ස්ට්රෙස් නිසා, කෝටිසෝල් නිසා රළු වන බිදෙන මේ ඉමෝෂනල් කුෂන් එක ඉක්මණින් යථා තත්ත්වයට පත් කර නොගත්තොත්, තවත් මාස කිහිපයකදි යුග දිවිය නිමා කර දෙන්නා වෙන් වන්නට වුනත් හේතු ආරම්භයක් වෙන්නට පුළුවන්.
අපි මේ ලිපිය තුල විවාහක යුවල මූලික කරගත්තත්, මේ සියළු සිදුවීම් නිසා නිවස තුල සිදුවන බිද වැටීම්, හුඟක් අවදානම් විදියට සහ වඩාත් සංවේදී විදියට දරුවන්ට බලපාන නිසා, දෙමාපියන් වඩාත් සැලකිල්ලක් දක්වමින් මේ අවදානම් සීමා කරගන්නට අවශ්ය ජීවන කුසලතාවයන් හදා ගත්තොත් තමයි වටින්නේ.
හරි මෙතෙක් වෙලා කතා කරගෙන ගියේ මේ දුරස්වීමේ හේතු සහ එය සිදුවන විදිය නේ. දැන් අපි කතා කරමු කෙටියෙන් , මේ කියන විදියේ දුරස්වීමක් වෙන්නට පටන් ගනිත්දි දෙදෙනා අතර, පවුල තුල දැකිය හැකි ලක්ෂණ කිහිපයක් ගැන. පූර්ව රෝග ලක්ෂණ වගේ , අවදානම දරුණූ වෙන්න ඉස්සර වෙලා මතුවන තත්ත්වයන් කිහිපයක්. ලක්ෂණ ඔක්කොම එකට කතා කරනවාට වඩා පහසු වේවි කියල හිතෙනවා, එක් එක් “මට්ටම්” ගැන කතා කළොත්.
හිතට නොඑබීම
වෙනදා කතාබහ කරත්දි තමන්ගේ ආදරණීයය, සැමිය , බිරිඳ ගැන සුවදුක් විමසුවා නම්, “ආදරයෙන්”, ඔයාට කොහොමද කියලවත් අහන්න පුරුද්දක් තිබුණා නම්, මේ අළුත් රටේ ස්ට්රෙස් එක්ක එහෙම අහනවා වෙනුවට රස්සාවක් හොයා ගන්න එක ගැන, දාපු රිසිමියට ඉන්ටවීම් නොආ එක ගැන, බැංකුවේ මුදල් අඩු වෙන එක ගැන වගේ විවිධාකර පීඩනය මූලික වූ කතාබහ (logistics talks) එකතු වෙන්න පටන් ගන්නවා නම්, ඒ සමඟ අර කී “ආදරණීය හොයා බැලීම් feelings talk ” අඩුවෙනවා නම් අන්න ඒක මේ අවදානමේ මුල් මට්ටමේ ඉන්න බව කියනවා. මේක ඔය දෙන්නම ටිකක් මැන බලන්නත් පුළුවන්, L:F අනුපාතය 4:1ට වඩා වැඩි වෙනවා නම් ඒ කිව්වේ අර පීඩනය සහිත , අළුත් රට තුල බර වගකිම් ගැන කතා (logistics) හුඟක් වැඩිවෙලා, හැඟීම් ගැන කතාව අඩු වෙනවා නම් මෙය අවදානම් සාධකයක්.ඇඟට නොඑබීම
මේ කියන්නේ, දෙන්න අතර ලිංගික බැඳීම් අඩු වෙනවා කියන එක විතරක් නොවෙයි, ඊට ඉස්සර වෙලා බොහොම සරළ , ආදරණීය ස්පර්ශයන් ක්රමයෙන් අඩු වෙන්න පටන් ගන්න එකත් ඊටම ඇතුලත්. වෙනදා ගමනක් යත්දි “ආදරයෙන්” අත් අල්ලගෙන ගිය දෙන්න, මේ අළුත් රට ඇතුලේ එකතු වන ස්ට්රෙස් නිසාම ගමනක් බිමනක් යත්දි වෙනද වගේ අතින් අල්ලන්න, ටිකක් ලං වෙලා ඉන්න, බස් එකේ යත්දි ටිකක් ආදරයෙන් ස්ඵර්ශ කරන්න තිබුණු කැමැත්ත අඩු වෙන හෝ අමතක වන බවක් දැනෙනවා නම්, අන්න එතැනත් අවදානමේ පෙර ලක්ෂණයක්. "touch deficit" විදියට හදුන්වන මේ “ආදරණීය ස්පර්ශයන්” අඩු වෙන්නේ , හුඟක් දුරට පෙර කී ස්ට්රෙස් හෝමෝන වල බලපෑම නිසා වෙන්න පුළුවන්, නමුත් "touch deficit" අඩුවීමත් , ඒ ඔස්සේ දෙන්නා අතර පැවති ලිංගික බැඳීම් වල සුව සතුට අඩුවීමත් ඔස්සේ ආයෙත් සිදුවන්නේ, මුලින් කී emotional cushion එක දුර්වල වෙලා දෙන්නා ඈත් වීම, සමහර විටක වෙන්වීමක් වුනත් ආරම්භ වෙන්නේ මෙතැනින්.දුරස් වීම
මේ සියල්ල ඔස්සේ, වෙනදා ආදරයෙන් එක්ව , ලංව හිටි, එක්ව ගමන් ගිය දෙන්නා, සමාජ මාධ්යය තුල එක්ව තම සතුට බෙදාගත් දෙන්නා තනි තනි ගමනක් යන්නට පටන් ගන්නවා නම්, එක්ව රැඳීම, එක්ව විඳිම අඩුවෙනවා නම් ඒ , අප කතා කරන අවදානමේ සංකීර්ණ තැනකට එන බව කියා පාන්නක්. තවත් සරළව සහ දැනෙන විදියටම කිව්වොත්, ආදරයෙන් හිටි දෙන්නා දැන් roommatesලා දෙන්නෙක් බවට පත් වෙලා නම් ගෙදර, නිදන කාමරයේ ඉන්නේ, මේ අවදානම් තත්ත්වයක්දැන් තමයි හුඟක්ම වැදගත් සහ තීරණාත්මක කතාබහකට එන්නේ. ඒ කිව්වේ, මේ කියන “වෙනස්වීම” අවධානයක් සහිතව වුනත් නොවුනත් වෙනස්වීම දෙන්නාටම දැනෙනවා. අන්න එතැනදී, නිවැරදි දැනුවත්වීමක්, අවධානයක් සහිත කතාබහක්, අදහස්, හැඟීම් බෙදා ගැනීමක් ඔස්සේ දෙදෙනාම එකම අරමුණකට යොමු වෙමින් , තමන් ආ ගමනේ ඉදිරිය සාර්ථක කරගන්නට “හිතාමතා” කටයුතු නොකර, වෙනස්වීම නිසා දැනෙන වේදනාව තාවකාලිකව වහ ගන්න වෙනස් උපක්රම ගත්තොත් , ඒ කියන්නේ ස්ට්රෙස් එක වැඩි නිසා ගෙදර ඇවිත් මත් ද්රව්යයකින් “තාවකාලික සහනයක්” ගන්නට කටයුතු කළොත්, කෝටිසෝල් නිසා බිදෙන ලිංගික කැමැත්ත (libido එක) අමතක කර තාවකාලික සහනයක් ගන්න පෝර්න් වීඩියෝ වලට ඇබ්බැහි වුනොත්, නැත්නම් වෙනත් ක්රමයක සුවයකට පෙළඹුනොත්, හිතේ බර නිසාම දෙන්නට දෙන්නා ගැන හොයනවාට වඩා, ෆෝන් එකේ සෝෂල් මීඩියා වල උඩ පහල යමින් ස්ට්රෙස් එක අඩු කරගන්නට ව්යාජ උත්සාහයන් වල යෙදෙන වගේ අසාර්ථක සහ අවදනාම් උපක්රම ගත්තොත් වැඩේ තවත් දුරගිය යාමයි වෙන්නේ.
ඉතින් මේ විය හැකි අවදානම සීමා කරගන්නට මොනවද කරන්නට පුළුවන්? දැන් අපි ලිපියේ නිමාවට ඒ කරුණූ ගැන කෙටියෙන් කතා කරමු.
වැදගත්ම දේ, මුහුණදෙන තත්ත්වය සහ ඒ සඳහා වන හේතු ගැන දෙන්නාම නිවැරදිව හදුනාගෙන සිටීම. ඒ නිසා රටට එන්න ඉස්සර වෙලා වගේම, අළුත් රට තුලට ආවාමත්, මේ කී යම් වෙනස්වීම් සිදුවන බව හදුනාගන්නා මුල් අවස්ථා වලදීත් දෙන්නා එක්ක ටිකක් කතා බහ කරන එක, සියළු වැඩ රාජකාරි , රස්සාවල බර පැත්තකට දාල ටික වෙලාවකට හරි දෙන්නා සහ පවුලේ දරුවන් එක්ව ගත කරන්නට , කතා කරන්නට පුරුද්දක් ඇති කරගැනීම, කළ හැකි අඩුම වියදම් සහ වඩාත් ප්රායෝගක උත්සාහයක්. මේ වෙනුවෙන් හැම දිනයකම යම් පොඩි වෙලාවක්වත් වෙන්කර ගැනීම පුරුද්දක් කරගන්නේ නම් එය ලොකු වාසියක් වේවි. හැබැයි ඒ වෙලාව අළුත් රටේ ප්රශ්න කතා කරනවා වෙනුවට , සල්ලි ප්රශ්න අදිනවා වෙනුවට , දෙන්න ගැන කතා කරන්න, අගය කරන්න , ළඟින් ඉන්න, හිතට දැනෙන හැඟීම් ගැන බෙදා ගන්න, අතින් අල්ලං කතා කරන්න, හාදුවකින් බැඳීමට සුවයක් දෙන්න. ඒක මේ සියළු බර ටික වෙලාවකට හරි නිදහස් කරන ශක්තියක් වේවි. මේ අතරේම දෙන්නා එක්ක dyadic bicultural competence වගේ අළුත් රට තුල ඉදිරියට යන්න අවශ්ය කරන ජීවන කුසලතා දියුණූ කරගන්න එකිනෙකාට උදව් වෙන්න. ඔය අතරේම, අර උපන් රටේ තිබුණූ “ගම” වගේ හැඟීම නැති වුනා නම් ඒ හැඟීම එකතු කරගන්න දෙන්නා එක්ක, නැත්නම් පවුලේ හැමෝම නිවසෙන් එළියට යන්න, නගරයේ තියෙන පාර්ක් එකක්, ක්රීඩාගාරයක් වගේ තැනකදි තමන් ඉන්න තැන ගැන “ගම” වගේ දැනෙන හැඟීමකට ආසන්න බවක්වත් දැනේවි.
එන අභියෝග වලදි Cognitively reframing කරගන්න, පරාජයක් නොව අභියෝගයකට මුහුණදීමක් විදියට. උදාහරණයක් මුහුණදීපු රැකියා සම්මුඛ පරික්ෂණයෙන් අසමත් වුනා නම් “වැඩක් නෑ මෙහේ රස්සාවල් වලට ඇප්ලයි කරල හම්බෙන් නෑ” කියල නෙගටිව් වෙන්නේ නැතිව, “කමක් නෑ, ඒ ඉන්ටවීව් එකෙන් අළුත් අත්දැකීමක් ගත්තා, ඊළඟ එකට හොඳට මුහුණ දෙන්න” වගේ සරු අදහසක් හිතට ගන්න එක පුරුද්දක් කරගන්න බලන්න.
හැබැයි මේ අවදානම් ලක්ෂණ මතු වෙනවා නම්, ඒවා සීමා කරගෙන අවදානම අඩු කරගන්නට ඔබට ගත හැකි හැම උත්සාහයක්ම ගනිත්දීත් , තව දුරටත් අවදානම වැඩි වෙමින් , දෙන්නා අතර දුරස්වීමක් වන බව හැගෙනවා නම් , මේ වෙලාවේ හොඳම දේ මෙවන් අවස්ථා සදහා වෘත්තීමය උපදේශණය ලබා දිය හැකි වෘත්තීය මනෝ උපදේශක සේවාවක , චිකිත්සක සේවාවක උදව් ගන්න එක. බොහෝ රටවල එවන් පවුල් උපදේශණ සේවා කෙටි කාළයක් සඳහා නොමිලේ ලබා දෙන පහසුකම් තිබෙනවා. විශේෂයෙන්ම අළුත් සංක්රමණිකයන් වෙනුවෙන්ම සූදානම් කළ, ඒවායෙන් උදව් ගන්න. සමහර විට යම් මුදලක් වැය කරල මේ වෘත්තීය සේවා ලබා ගන්නට වෙන්නත් පුළුවන්, එතැනදි ඔබ දෙදෙනාගේ, ඔබ පවුලේ වටිනාකමට වැදගත් තැනක් දුන්නොත්, ඒ කරන ගෙවීම සොච්චමක් වගේ දැනේවි.
එහෙම නම් මගේ දැනුමේ හැටියට , මගේ ජීවිත අත්දැකීම් අනුව කියන්නට ඇත්තේ මේ කරුණූ ටික. හොද ටික නේද, මාගලක් වගේ ලිපියක්. ඒත් අවශ්යතාවය ඇති කෙනෙක් කියවා යමක් ගනීවි කියල හිතනවා.