මොකක්ද මේ Boom and Bust Cycle එක.?
මේ නම අපට නුහුරු වුනාට මේ අත්දැකීම ෆයිබ්රොමයැල්ජියාව සමඟ ජීවත්වන්නෙක් අත්විඳින “සාමාන්ය” තත්ත්වයක්. සමහර විට මෙම තත්ත්වය පමණක් නොවේ, දැඩි කායික වේදනාවන් සමග කාළයක් තිස්සේ ජීවත් වන Chronic pain syndrome (CPS) අයෙකු වුනත්, මුහුණදෙන, අත්විඳින තවත් ගැටළුකාරී තත්ත්වයක්.
වෙන්නේ මෙහෙම දෙයක්, ෆයිබ්රොමයැල්ජියාව හෝ ඊට පසුව කී Chronic pain syndrome (CPS) වගේ තත්ත්වයක් එක්ක ජීවත්වන අයෙක් මුහුණදෙන ලොකුම ගැටළුව, තමන්ගේ දවසේ කටයුතු , වගකීම් කරගන්නට , හෝ සාර්ථක ලෙස සපුරා ගන්නට බැරිවන තරමට ඇති වන කායික වේදනාව. මේ කායික වේදනාව නිසා, සමහර දවස් වල දවසේ වැඩ කරගන්න අපහසු නිසා, එහෙම නැත්නම් රාජකාරිය, රැකියාවේ වගකීම් හරියට කරගන්න බැරි නිසා, මානසිකවත් ලොකු පීඩනයකට පත් වෙනවා.
දැන් මෙහෙම කායික සහ මානසික පීඩනයකින් ඉන්න අතරේ එක දවසක් “හරිම අපූරු දවසක්” විදියට, ඒ කිව්වේ වෙනදාට වඩා වේදනාව අඩු, හිතට හයියක් දැනෙන දවසක් වගේ ලැබෙන්න පුළුවන්. ඔන්න මේ “හොඳ දවස” දැනෙන්න පටන් ගත්තම මේ පුද්ගලයා මොකද කරන්නේ, වෙනදා කරන්න තිබුණූ වැඩයි, එකතු වෙලා තිබුණූ වැඩ කටයුතුයි සේරම කරලා, ගෙවල් දොරවල් අස්පරස් කරලා, දවස පුරාම නැත්නම් වෙනදාට වඩා වැඩි කාළයක් , වෙනදාට වඩා වැඩි කායික වෙහෙසෙක් දරන්නට පෙළඹෙනවා. “පෙළඹෙනවා” කිව්වේ, ඒ සඳහා මානසිකවත් පොඩි තල්ලුවක් දැනෙනවා.
මේ “හොඳ දවස” අවසානයේ මොකද වෙන්නේ, හොඳටම මහන්සියි, ආයෙ දවස් ගාණක් ඇදෙන් නැගිටින්න බැරි තරම් මහන්සියි. ප්රතිපලය වෙන්නේ, ඊළඟ දින ගණනාවම සාමාන්ය ලෙස කරමින් තිබූ වැඩ කටයුතු, කායික ක්රියාකාරකම්වත් නොකරමින් , සම්පුර්ණයෙන්ම කායිකව දුර්වල වූ තත්ත්වයකට පත් වෙනවා. මේ උඩ යට යන රටාව තරම් ෆයිබ්රොමයැල්ජියාව ගැන කතා කරත්දි Boom and Bust Cycle ලෙස හදුන්වන්නේ. ෆයිබ්රොමයැල්ජියාව සමඟ ජීවත්වන අයෙක්ගේ Bust එකේදි, වෙනත් අයට වගේ කායික වෙහෙසක් විතරක් නොවෙයි, එයාගේ බුද්ධිමය හැකියාවන්, තීරණය ගැනීමේ හැකියාවන් වගේ දේවල් වලත් දුර්වල වීමක් , අඩුවීමක් වෙනවා.
මේ ගැටළු නිසා වගේම, මෙම චක්කරේ වරින්වර ඇති වීම නිසාත්, ඒ පුද්ගලයාගේ කායික, මානසික වගේම චිත්තවේගීය සෞඛ්යයත් අවදානමකට ලක් වෙනවා. කායිකව ක්රමයෙන් තවත් දුර්වල වීම , පේෂී වල ශක්තිමත් බව අඩුවීම වගේම, ඒ සියල්ලම නිසාම මානසිකවත් බිඳුනු තත්ත්වයකට පත්වෙන්නට පුළුවන්. ඒ වගේම නිසි විමසිලිමත් බව සහිතව නිවැරදි සෞඛ්යයමත් වෙනස්වීමක් නොවුනොත්, මේ චක්කරේ පුද්ගලයාට ටිකෙන් ටික බිඳවනවා.
ඒ නිසා, මේ Boom and Bust Cycle එක බිඳින්න, කළ යුතු හොඳම සෞඛ්යයමත් ක්රමය විදියට හදුන්වා දෙන්නේ පේසිං, pacing. මොකක්ද මේ පේසිං කියන්නේ, හරිම සරළ උපක්රමයක්. කරන්නේ මෙහෙමයි, තමන්ගේ “ඇඟට දැනෙන තත්ත්වය” අඩුව කරන ක්රියාකාරකම්, වැඩපල, කායික වෙහෙසවීම් අඩු වැඩි කරන්නේ නැතිව, හැමදාම හෝ වැඩි දින ගාණක් , තමන්ගේ වේදනාව අසාමාන්ය ලෙස වැඩි නොවන මට්ටමේ , ක්රියාකාරකම් ප්රමාණයක් කරගෙන යනවා.
මේක තේරෙන බාසාවෙන්ම කිව්වොත්, Boom එකේ ඉන්න කෙනෙක් “හොඳ දවස” දැනුනු ගමන්, බොහොම කළබලෙන්, මහන්සියෙන්, විවේකයක් ගැන හිතන්නෙවත් නැතිව මුළු ගේම අස්කරලා, මිදුලත් අතුගාල, රෙදිත් ඔක්කොම හොඳල තව දවස් දෙක තුනක් Bust වෙලා ඉන්න අතරේ, pacing ගැන අවධානයෙන් කටයුතු කරන කෙනා හැම දවසකම වගේ මේ හැම වැඩක්ම ටික ටික කරගෙන යනවා. මහන්සිය, වේදනාව හුඟක් ඉහළ නොයන මට්ටමක ගෙදර වැඩත් , සමහර විට රෙදි කීපයකුත් හෝදලා පොඩි විවේකෙකුත් අරගෙන අපහසුතා අවම කරගෙන ජීවත්වන අළුත් “ජීවන කුසලතාවයකට” හුරු වෙනවා. එය, ෆයිබ්රොමයැල්ජියා සහ ඒ ආශ්රිත කාළීන වේදනාමතුවන සෞඛ්යය ගැටළු, තත්ත්ව වලදි හරිම වැදගත් “ජීවන කුසලතාවයක්”.
මේ පේසිං එක කරත්දි වැදගත් උපක්රම කීපයක් අනුගමනය කළ යුතු වෙනවා. ඒ ගැන කෙටියෙන්ම මෙහෙම කියන්නම්,
“වැඩ කඩා ගන්න”
මුළු වැඩේම එකපාරට කරනවා වෙනුවට, සම්පුර්ණ ක්රියාකාරකම , කුඩා කොටස් වලට කඩා ගන්න. (උදාහරණයක්, මුළු ගේම එකපාරට අස් කරනවා වෙනුවට, එක එක කාමරේ අස් කරන්න, විවේකයක් ගන්න, කැමති නම් වාඩිවෙලා සිංදුවක් අහන්න, ඊළඟ කාමරේ ටිකක් පිළවෙල කරන්න, තමන්ගේ සීමාව දැනෙනවා නම්, ඊළඟ කාමරේ හෙට අස්පරස් කරන්න. )“විවේක කාලය”
මේ අය වැඩ කටයුතු අතරේ නිශ්චිත කාළ සීමාවකට හෝ නිශ්චිත කායික වෙහෙසෙ වීම් මට්ටමකට වතාවක් “විවේක කාළයක්” ලබා ගැනීම හරිම වැදගත්. මේ විදියක කියන්නේ, කරන කටයුත්තෙන් ඉවත් වෙලා විනාඩි කිහිපයක්, එහෙම නැත්නම් වැඩි වන බව දැනෙන වේදනාව නැවතත් අඩු වෙලා, මහන්සිය අඩුවන තරමට වත් (හෝ සැලසුම් කළ විනාඩි ගාණක්) විවේකයෙන් ගත කරන එක.“වැටෙන්න පෙර විවේකය”
මේ කී විවේක කාළය ගන්න ඕන, හොඳමට මහන්සිවෙලා, වැටෙන තරමට වුනාම නොවෙයි, එය time-based or quota-based , එහෙම නැත්නම් සැලසුම් කළ කාළයකට වතාවත් හෝ ක්රියාකාරම් කිහිපයකට වතාවත් ගන්න එකයි වාසි.“සිත-කය මාරු කරන්න”
මේ කිව්වේ, මොකක් හරි ආගමික හෝ අධ්යාත්මක අදහසින් නොවෙයි. සිත කය මාරු කරන්න කිව්වේ, එක දිගම කායික ක්රියාකාරකම් හෝ එක දිගටම මොළය වෙහෙසවන ක්රියාකාරම් වල යෙදෙනවාට වඩා, එය මාරුවෙන් මාරුවට විවේක සහිතව කිරීම වඩාත් සාර්ථකයි. රාජකාරියේ වගකීමක් විදියට ලොකු ගිණුම්කරණ කටයුත්තක යෙදිල නම් ඉන්නේ, එක දිගටම මේකම කරන්නේ නැතිව ඔළුව වෙහෙසන්නේ නැතිව, පැයකට වතාවක්, විනාඩි තුන හතරක් ගණන් හදන වැඩේ නවත්තල ටිකක් ඇවිදල එන්න, නැත්නම් විවේක කාමරය ගිහින් යාළුවෙක් එක්ක කතා කරල එන්න.“හිමින් නග්ගන්න”
දැන් ෆයිබ්රොමයැල්ජියාව සමඟ ජීවත්වන අයෙක් හැමදාම අඩුවෙන් වැඩ කළ යුතුමයි කියල නීතියක් නෑ. මේ කියූ විදියට පේසිං එක්ක වැඩ කටයුතු කරගෙන යත්දි , ක්රමයෙන් තමන්ට දරන්න පුළුවන් සීමාව , සැලසුම් සහිතව , ක්රමයෙන් වැඩි කරන්න පුළුවන්. ලිපිය නිමා කරන්න අපේම අත්දැකීමක් මේ වෙනුවෙන් එකතු කරන්නම්. අපි, කැලේ පනින පවුලක් බව මගේ ලිපි කියවන හුඟක් අය දන්නවනේ. ඒ විදියට හැම සතියකම කිලෝමීටර විසි තිස් ගාණක් කැලේ , කඳු බඩගාන්න පුරුදු වෙලා හිටිය මගේ බිරිඳ, ෆයිබ්රොමයැල්ජියාවේ උග්රම අවස්ථාවෙදි “එක්තැන් වන” මට්ටමට පත් වෙනවා, ඇවිදීම තියා නැගිට සිිටීමත් වේදනාවක් වන තරමට. අප කරන්නේ, ලැබෙන ප්රතිකාර, උපදේශණ සහ සෞඛ්යය උපදෙස් ඔස්සේ ක්රමානුකූලව සහ සැලසුම් සහගතව ක්රියාකාරකම් ක්රමයෙන් වැඩි කරන එක. මේ සැලසුමේ සාර්ථකත්වය අපට දැනෙන්න දෙමින් , පහුගිය සති අන්තයක ආයෙත් අපේ වන සංචාරයට බිරින්දෑත් හවුල් කරගෙන, කිලෝමීටර දහයකට කිට්ටුව කන්දක් බඩගාන්න පුළුවන් වෙනවා. මේක කිව්වේ, අපේම අත්දැකීමක් විදියට, වගේම යම් අයෙක් ෆයිබ්රොමයැල්ජීයාව සමඟ ජීවත්වනවා නම්, ඒ නිසාම හිතින් වැටිලා නම් ධෛර්යයක් වන්නට. ඔව් අපට පුළුවන්, හැබැයි නිසි සෞඛ්යය උපදෙස්, ප්රතිකාර සහ සැලසුම් සහගත සත්කාරයක් ඔස්සේ.අදට ඇති, තවත් ලිපියකින් නැවත හමුවෙමු.